Doğal Dil İşleme (NLP)
Araç kavramlarıDoğal Dil İşleme nedir?
Doğal dil işleme, kısaca NLP, bilgisayarların insan dilini anlaması ve üretmesiyle uğraşan yapay zeka alanı. "Doğal dil" derken Türkçe, İngilizce gibi günlük konuştuğumuz dilleri kastediyoruz — programlama dillerini değil.
İnsan dili bilgisayar için zor bir şey; aynı kelime farklı anlamlara gelebilir, cümleler bağlama göre değişir, ima ve kinaye var. NLP bu karmaşıklığı sayılara çevirip işlenebilir hale getiriyor.
Nasıl çalışır?
İlk adım genelde tokenization •metni küçük parçalara bölme•. Sonra bu parçalar embedding •sayısal vektör temsili• haline gelir, böylece anlamca yakın kelimeler vektör uzayında birbirine yakın durur. Modern NLP'nin kalbinde transformer mimarisi var; cümledeki kelimelerin birbiriyle ilişkisini attention mekanizmasıyla tartıyor.
Eskiden NLP elle yazılmış dilbilgisi kurallarına dayanıyordu. Bugün ise büyük dil modelleri devasa metin yığınlarından dilin kalıplarını kendi öğreniyor.
Neden önemli?
Çünkü dünyadaki bilginin çoğu metin halinde. NLP olmadan bu metin yığınını ne arayabilir, ne özetleyebilir, ne de bir asistanla konuşabilirdik. LLM çağının da temel taşı.
Kullanım alanları
Çeviri, metin özetleme, duygu analizi, chatbot ve sesli asistanlar, arama motoru, spam filtresi, otomatik altyazı, müşteri destek otomasyonu. Telefonundaki klavyenin sıradaki kelimeyi tahmin etmesi bile NLP.